عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )
432
تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )
بر آن تخت بنشست ، و آن تاج آويخته بر سر نهاد ، و حشم و رعيت را بار داد . [ 1 ] و ( به خداوند زاده امير مودود ) [ 2 ] طبل و علم داد ، و او را سوى بلخ فرستاد . و اندر ذى القعده سنه سبع و عشرين و اربعمائه ، [ 3 ] لشگر سوى هندوستان كشيد ، و قلعه بود منيع و محكم و مردم انبوه اندر وى ، و او را هانسى [ 4 ] گفتندى . امير شهيد قصد آن قلعه كرد . و چون نزديك آن قلعه رسيد بفرمود : تا لشكر گرد آن قلعه بگرفتند و حرب بپيوستند ، و اهل حصار از بالاى حصار حرب همى كردند . چنان دانستند مردمان حصار كه هرگز هيچ آدمى را بر آن حصار دست نباشد از استوارى آن حصار . و چون شش روز حرب كردند ، يك بارهء [ 264 ] حصار بيفگندند ، و حصار عورت شد [ 5 ] و اندر او فتادند ، لشكر اسلام حصار را غارت كردند ، و مال بسيار غنيمت يافتند ، و بردهء بسيار گرفتند . و از آنجا روى بقلعهء سونىپت [ 6 ] نهادند ، كه جاى ديبال هريانه بودى . و چون ديبال هريانه خبر يافت بگريخت و روى سوى صحرا و بيشه نهاد ، و آن قلعه را با مال و كالا بگذاشت . و چون لشكر اسلام آنجا رسيدند ، امير شهيد رحمة اللّه بفرمود : تا آن قلعه را غارت كردند . و بتخانها بسوختند ، و هر چه يافتند از زر و سيم و متاع همه بتاراج بردند .
--> [ ( 1 - ) ] در تاريخ بيهقى بر تخت نو نشستن مسعود روز سه شنبه 21 شعبان 429 ه . بود ( ص 540 ) . [ ( 2 - ) ] كلمات بين قوسين در هر دو نسخه نيست . براى جبران گسيختگى عبارت از تاريخ بيهقى ( ص 503 ) آورده شد . در نسخه اصل بر كلمهء ( داد ) علامت ( 7 ) را گذاشتهاند ، كه اين عبارت مشوش بود . [ ( 3 - ) ] حركت مسعود از كابل به طرف هند روز شنبه غره محرم 429 ه . بود ( تاريخ بيهقى 533 ) . [ ( 4 - ) ] هانسى : تاكنون به همين نام در شمال غربى دهلى بفاصله 72 ميل از آن شهر واقعست . [ ( 5 - ) ] كذا در هر دو نسخه . و مراد از عورت شدن تسخير شدن آن حصار باشد . زيرا بقول بيهقى ( ص 534 ) اين قلعه را در هند قلعة العذراء نام بود يعنى دوشيزه كه به هيچ روزگار كسى آن را نستده بود . و چون فتح شد عورت گشت . [ ( 6 - ) ] سونىپت : اكنون هم به همين نام در 23 ميل شمال دهلى واقعست .